คนเรามี ฟันคุด ทุกคนหรือไม่? เจาะลึกเรื่องฟันคุดที่หลายคนยังเข้าใจผิด

หลายคนอาจเคยผ่านประสบการณ์ “ผ่าฟันคุด” ที่เจ็บจนไม่อยากลืม หรือบางคนอาจจะยังไม่เคยรู้สึกเจ็บปวดเลยจนสงสัยว่า คนเรามีฟันคุดทุกคนหรือไม่? และในร่างกายคนเราจริงๆ แล้ว ฟันคุดมีกี่ซี่ กันแน่? บทความนี้จะพาทุกคนไปหาคำตอบตั้งแต่วงจรการเกิดฟันคุด ไปจนถึงเหตุผลทางสรีรวิทยาที่ทำให้บางคนเข้าใจและสามารถจัดการกับอาการปวดฟันคุดและวิธีรักษาที่ถูกต้อง

ฟันคุด คืออะไร? ทำไมถึงไม่ยอมขึ้นตามปกติ

ฟันคุด (Impacted Tooth) คือ ฟันที่ไม่สามารถงอกขึ้นมาในช่องปากได้ตามตำแหน่งที่ปกติ ซึ่งอาจจะฝังตัวอยู่ในกระดูก ขากรรไกร ใต้เหงือกทั้งหมด หรือโผล่ขึ้นมาได้เพียงบางส่วนเท่านั้น

สาเหตุหลักเกิดจาก “ไม่มีที่ว่าง” ให้ฟันซี่นั้นแทรกตัวขึ้นมาได้ เนื่องจากมีฟันซี่ข้างเคียงขวางทางอยู่ หรือทิศทางการงอกของฟันผิดปกติ เช่น งอกใน แนวนอน หรือเอียงเข้าหาฟันซี่อื่น ทำให้ฟันไม่สามารถพัฒนาขึ้นมาใช้งานได้เหมือนฟัน ซี่ อื่นๆ

คนเรามีฟันคุดทุกคนหรือไม่?

คำตอบสั้นๆ คือ “ไม่ใช่ทุกคนที่จะมีฟันคุด” แม้ว่ามนุษย์ส่วนใหญ่จะมีฟันแท้ทั้งหมด 32 ซี่ (รวมฟันกรามซี่สุดท้าย 4 ซี่) แต่ในปัจจุบันพบว่ามีคนจำนวนไม่น้อยที่เกิดมาโดยไม่มีหน่อฟันกรามซี่ที่สามเลย ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับวิวัฒนาการของมนุษย์ที่ ขากรรไกร มีขนาดเล็กลงเรื่อยๆ ตามลักษณะการบริโภคอาหารที่เปลี่ยนไปจากอดีต

ปัจจัยที่ทำให้บางคนไม่มีฟันคุด:

• พันธุกรรม: หากพ่อแม่ไม่มีฟันคุด ลูกก็มีโอกาสที่จะไม่มีหน่อฟันเช่นกัน
• ขนาดของขากรรไกร: หากคุณมี ขากรรไกร ที่ใหญ่และกว้างพอ ฟันกรามซี่สุดท้ายอาจจะขึ้นได้ตรงตามปกติ ซึ่งในกรณีนี้จะเรียกว่า “ฟันกรามซี่ที่สามที่ขึ้นปกติ” ไม่ใช่ฟันคุด
• ภาวะ Hypodontia: ภาวะที่ร่างกายไม่มีหน่อฟันมาตั้งแต่กำเนิดตามธรรมชาติ

ฟันคุดมีกี่ซี่ และมักเกิดที่ตำแหน่งไหนบ้าง?

สำหรับคำถามที่ว่า ฟันคุดมีกี่ซี่ นั้น โดยทางทฤษฎีแล้ว ฟันคุดสามารถเกิดขึ้นได้กับฟันทุก ซี่ หากมีการขวางกั้นการงอก แต่ที่พบบ่อยที่สุดมีดังนี้:

1. ฟันกรามล่างซี่ที่สาม (Most Common): เป็นตำแหน่งยอดฮิตที่มักจะเริ่มพยายามดันตัวขึ้นมาในช่วงอายุ 18-25 ปี หากพื้นที่ ขากรรไกร ไม่พอ มันจะล้มเป็น แนวนอน หรือเอียงชนฟันซี่ข้างๆ
2. ฟันเขี้ยว (Canine): พบได้รองลงมา มักฝังตัวอยู่ในเพดานปาก ส่งผลต่อความสวยงามและการเรียงตัวของฟัน
3. ฟันกรามน้อย (Premolar): พบได้น้อยกว่า แต่ถ้าเกิดขึ้นมักส่งผลให้ฟัน ซี่ ข้างเคียงเกหรือซ้อนกันได้ง่าย

ทำไมฟันคุดถึงชอบขึ้นใน “แนวนอน”?

หนึ่งในฝันร้ายของคนทำฟันคือการพบว่าฟันคุดวางตัวใน แนวนอน (Horizontal Impaction) สาเหตุเป็นเพราะแรงดันในการงอกของฟันพยายามจะหาทางออก แต่เมื่อชนเข้ากับรากฟันซี่ข้างหน้า มันจึงเบนทิศทางไปเรื่อยๆ จนกลายเป็นท่านอน ซึ่งท่านี้ถือว่าทำหัตถการยากที่สุด เพราะต้องกรอกระดูกและแบ่งฟันออกเป็นส่วนๆ ก่อนจะดึงออกมาทีละส่วน

อาการที่บ่งบอกว่าคุณกำลังมี “ฟันคุด”

บางครั้งฟันคุดอาจอยู่นิ่งๆ โดยไม่มีอาการ แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้สะท้อนว่าถึงเวลาต้องจัดการแล้ว:

• เหงือกอักเสบ: มีอาการปวด บวม แดง บริเวณเหงือกด้านในสุด
• ปวดร้าวไปถึงหู: แรงดันจากฟันที่พยายามงอกส่งผลต่อเส้นประสาทในช่องปาก
• มีกลิ่นปาก: เศษอาหารเข้าไปติดในซอกเหงือกที่ฟันโผล่มาเพียงบางส่วนและทำความสะอาดไม่ได้
• ฟันซี่หน้าโยกหรือเก: เกิดจากฟันคุดดันฟัน ซี่ อื่นๆ จนเสียแนวการเรียงตัวทั่วทั้งปาก

การตรวจวินิจฉัย: รู้ได้อย่างไรว่ามีกี่ซี่?

วิธีเดียวที่จะยืนยันได้ว่าเรามี ฟันคุดมีกี่ซี่ คือการ “เอกซเรย์พาโนรามิก” (Panoramic X-ray) เพราะฟันบาง ซี่ อาจซ่อนตัวอยู่ใต้กระดูกโดยไม่แสดงอาการปวดเลย ทันตแพทย์แนะนำว่าช่วงอายุ 18-20 ปี ควรเข้ามาเช็กสักครั้ง เพื่อวางแผนการรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ เพราะหากปล่อยไว้นาน รากฟันจะแข็งแรงขึ้น ทำให้การผ่าตัดทำได้ยากและพักฟื้นนานกว่าเดิม

สรุป: ดูแลฟันของคุณให้ดีที่สุด

ฟันคุดไม่ใช่เรื่องน่ากลัวถ้าเรารู้จักและเข้าใจ ไม่ว่าคุณจะมี ฟันคุด หรือไม่มี สิ่งสำคัญที่สุดคือการหมั่นสังเกตความผิดปกติในช่องปาก และพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน เพื่อเช็กสภาพ ขากรรไกร และการเรียงตัวของฟันอย่างสม่ำเสมอ